Tam gdzie dzień noc spotyka czyli rzecz o Sapmi
poniedziałek, 31 stycznia 2011
ELTV

Widoki z północy.
[experience Lapland]

21:51, biala_sowa1 , Kto to...
Link Dodaj komentarz »
wtorek, 06 kwietnia 2010
Hymn


10:06, biala_sowa1 , Kto to...
Link Dodaj komentarz »
czwartek, 02 sierpnia 2007
wierzenia c.d

Chrześcijanie dołożyli starań aby wykorzenić tradycyjne wierzenia. Spalono wiele ceremonialnych “Bębnów – trolli”uważanych przez misjonarzy za narzędzie szatana. Najbardziej skuteczny w tej praktyce był król Chrystian IV. Przybył do Finnmarku na początku XVII w. i w 1609 r. Ustanowił karę śmierci dla Lapończyków, którzy nie zechcą sie wyprzeć starych bogów. Nakazał również zbudować pierwszy chrześcijański kościół w Varanger.

Jednak prowadząc koczowniczy tryb życia Saamowie mogli uczęszczać do kościoła jedynie w czasie wielkich świąt. Tak pozostało do dziś.

Saamowie rozróżniają osiem pór roku, związanych oczywiście z cyklem hodowli renów, a każda z nich wymaga szczególnych obchodów.

Żródło: Podróże Marzeń: Norwegia. Biblioteka Gazety Wyborczej

22:35, biala_sowa1 , Kto to...
Link Dodaj komentarz »
środa, 01 sierpnia 2007
Finnmark

Finnmark okręg Norwegii zamieszkany przez największą część (ok. 45 tys. z ogólnej liczby ok 70 tys) ludności lapońskiej wśród pozostałych państw gdzie ludność ta zamieszkuje.

Ślady ich obecności sięgają ponad 8 tys. lat wstecz.


Norwescy Saamowie dzielą się zasadniczo na trzy grupy. Najbardziej rozprzestrzenieni są Saamowie Górscy – można ich spotkać od Varanger do Femunden. Ich podstawowym zajęciem jest hodowla renów. Saamowie Rzeczni, skupiający sie nad wodami w głębi okręgu Finnmark, w znacznej mierze zdążyli przejść na uprawę ziemi i hodowlę zwierząt, ale w ich życiu pewną rolę odgrywają nadal myślistwo, rybołówstwo i zbieranie jagód. Saamowie Nadmorscy zajmują się przede wszystkim rybołówstwem i rolnictwem, a ich życie niewiele różni się od życia innych mieszkańców norweskiej północy.


Od najdawniejszych czasów wielkie znaczenie dla Saamów miało morze, jako bogate źródło ryb i fok, z których otrzymywano cenny tłuszcz i futra. Duża wartość osiągały też kły morsów. Rzemieślnicy wytwarzali z nich najróżniejsze narzędzia i użyteczne przedmioty, jak igły, guziki, łyżki, kubki, instrumenty muzyczne.


Ziemia Saamów zwyczajowo nazywana Laponią (przez nich samych zwana Sapmi) jest pełna jezior, rzek i strumieni, majestatycznych gór i ciągnących się po horyzont pagórków, miejscami sięgających aż do wybrzeża Atlantyku. Oprócz rybołówstwa w ich życiu istotną rolę odgrywało również myślistwo. Polowano na wiewiórki, kuny, lisy, niedźwiedzie. Jednak największe znaczenie ma tu renifer. Około 10 % powierzchni lądowej Norwegii ( głównie Finnmarku) jest wykorzystywane jako pastwiska dla renów. Ok. 40% ludności lapońskiej utrzymuje się z hodowli tych zwierząt.

Dziś nie wielu mieszkańców północy prowadzi prawdziwie koczowniczy tryb życia, ale większość, pomimo że ma stały adres, w rzeczywistości latem wędruje wraz ze stadami wyżej położone regiony. Pod koniec lata i jesienią renifery schodzą do lasów u podnóża gór, gdzie znajdują obfitość porostów. Pozostają tu na wolności przez całą zimę, po czym wiosną znowu pędzone są w góry, wędrując ku bujnym zielonym pastwiskom.

Źródło: Podróże Marzeń: Norwegia, Biblioteka Gazety Wyborczej

00:00, biala_sowa1 , Kto to...
Link Komentarze (1) »
wtorek, 17 lipca 2007
Wierzenia cz.II

ŚWIAT PO DRUGIEJ STRONIE


Zmarli “jabmek” żyli w Jabmi – aimo “świecie zmarłych”, czy też Mubbe – aimo “drugim świecie”.

Lapoński raj to Saivo. Mieszkali tam zmarli saivo – olmak. Żyli w warunkach podobnych do ziemskich, tylko byli szczęśliwsi. Tak jak na ziemi mieli reny, chaty i zwierzynę. Saivo – ludzie przebywają w górach i jeziorach, gdzie znajdują się właśnie ich osiedla. Takie góry czy jeziora Lapończycy uznawali za święte. Uważano, że jeziora w których zamieszkiwali miały zwykle podwójne dno.


Postać diabła Perkel (z fin) czy Bærgalak pojawiła wraz z rozpowszechnieniem się chrześcijaństwa.


23:12, biala_sowa1 , Kto to...
Link Dodaj komentarz »
niedziela, 08 lipca 2007
Wierzenia cz. I

Lapończycy zawsze żyli w ścisłej łączności z naturą. Siły natury były bóstwami, duchy władały przyrodą, a wszystko obdarzone było duszą (również rzeczy nieożywione). Zmarli żyli dalej w innym świecie, który niewiele różnił się od naszego świata.

Słońce Peive nie było ściśle biologiczną personifikacją, raczej pewną kosmiczną praistotą, która promieniami swymi ogarniała świat, wspierając tym wszystkich i wszystko.

Inne bóstwa:

Tiermes (Horr – galles) bóg pioruna przedstawiany był już w ludzkiej postaci,

Biegg – olmai, człowiek wiatru, za pomocą szufli wyganiał i przywoływał wiatr,

Aske (Manno) czyli księżyc,

Væralden – olmai, “człowiek świata”, bóstwo płodności władające np. pomyślnością reniferów,

Rana – neida, żeńska bogini zajmowała się bronią i okresem wegetacji,

Leib – olmai, “człowiek krwi” albo “starszy”, władał dzikimi zwierzętami i był bogiem łowów,

Tjas – olmai, “wodnik” władał nad jeziorami i rybołówstwem.

Ibmel (Jubmel), u szwedzkich Lapończyków Radien – attje, “rządzący ojciec”, “praojciec” czczony był jako bóstwo najwyższe. Na magicznych bębnach przedstawiany wraz z synem Radien – pardne i żoną Radien – akka, czasami również córką Rana - neide. Radien – pardne zwany również Tjorve – radien “rogaty radien” często przedstawiany był z rogami renifera na głowie.

Madder – akka “matka plemienia” jej córka Sar – akka, “prządka” mieszkała pod paleniskiem, wiła nici z żył i pomagała gdy rodziło się dziecko, albo w czasie cielenia się renów.

Uks – akka, “odźwierna” pilnowała drzwi

Juks – akka, “łuczniczka” z łukiem jako swoim symbolem, strzegła dzieci płci męskiej.


Gdy miał powstać człowiek Madder – akka przynosiła duszę dziecka od Radien – pardne. Wytwarzała ciało w swoim łonie, potem oddawała ziarenko ludzie córce Sar – akka, która umieszczała je w macicy matki i była za dziecko odpowiedzialna do czasu jego narodzin. Juks – akka mogła sięgnąć do łona przyszłej matki i zmienić płeć dziecka.


Påssjo – akka, “pozwalająca strzelać” zamieszkiwała tylna część domu, która uznawana była za świętą. Zwierzęta wnoszone były właśnie przez tę część przez tzw. “tylne drzwi”.

Giedde-gaesj-galgo zamieszkując na skraju obozowiska chronił je.

Ailekes (Passe – olmak) “ludzie dnia świętego” to trzy męskie duchy czuwające nad tym aby świeta nie były profanowane.

Lapońskimi odpowiednikami elfów, gnomów czy huldrahaldde, uldda i katnihy.

Rota (Ruto) demon choroby lub śmierci wyobrażany podobnie jak skandynawski Odyn na koniu.



01:42, biala_sowa1 , Kto to...
Link Dodaj komentarz »
 
1 , 2 , 3